Քամու առաջացումը: Ինչպես հայտնի է՝ Երկրի մակերևույթի վրա ջերմության անհավասարաչափ բաշխման պատճառով առաջացել են մթնո­լորտային բարձր և ցածր ճնշման վայրեր: Մթնոլորտային բարձր ճնշման վայրից օդի զանգվածը տեղափոխվում է ցածր ճնշման վայր, և առաջա­նում է քամի:

Քամու ուժգնությունր կախված է ճնշումների տարբերությունից, իսկ ճնշումների տարբերությունը՝ ջերմաստիճանների տարբերությունից, այս­ինքն՝ ինչքան մեծ է վերջինս, այնքան ուժեղ է քամին:

Քամու տեսակները: Տարբերում են քամու հետևյալ տեսակները՝ բրիզներ, լեռնահովտային քամիներ, մուսսոններ, պասսատներ:

Բրիզները մեղմ քամիներ են, դիտվում են ծովերի, լճերի, մեծ գետերի ու ջրամբարների ափերին: Դրանք առաջանում են հետևյալ կերպ: Ցերեկը ցամաքն ավելի արագ է տաքանում, քան նույն տարածքում գտնվող ջրավազանի ջուրը (լիճ, գետ): Ցամաքի վրա առաջանում է մթնո­լորտի ցածր ճնշում, իսկ ջուրը դեռ սառն է, դրա վրա գտնվող օդր չի հասց­րել տաքանալ, ուստի ճնշումը բարձր է:

Նման պայմաններում ջրի վրայի ավելի սառն ու ծանր օդը տեղափոխվում է դեպի ցամաք՝ ձևավորելով ցերեկային կամ ծովային բրիզը:

Երեկոյան ցամաքի մակերեսն սկսում է արագ սառել, գիշերը դրա վրայի օդը խտանում է և ծանրանում: Իսկ ջրային ավազանը դեռևս տաք է: Բնականաբար, դրա վրա օդը նույնպես տաք է, թեթև, իսկ ճնշումը՝ ցածր: Այս դեպքում քամին կփչի ցամաքից դեպի ջրային ավազան՝ ձևավորելով գիշերային կամ ցամաքային բրիզը։

Լեռնահովտային քամիները առաջանում են լեռների ու հովիտների միջև, որտեղից էլ ծագել է անունը: Այս քամիները նույնպես օրվա ընթաց­քում երկու անգամ փոխում են ուղղությունը՝ ցերեկը փչում են հովիտներից դեպի լեռները, իսկ գիշերը՝ լեռներից դեպի հովիտները:

Լեռնահովտային քամիներն առավել շատ դիտվում են տարվա տաք սեզոնում՝ երեկոյան ժամերին մեղմացնելով հովիտների տոթը: Դա շատ բնորոշ է Արարատյան գոգավորությանը, մասնավորապես՝ Երևան քաղաքին:

Մուսսոններ: Ի տարբե­րություն բրիզների և լեռնահով­տային քամիների՝ մուսսոններն ընդգրկում են ընդարձակ տա­րածքներ մայրցամաքների և օվկիանոսների միջև:

Մուսսոնները, նույնպես եր­կու անգամ փոխում են իրենց ուղղությունը, սակայն ոչ թե օր­վա, այլ՝ տարվա տաք և ցուրտ սեզոնների ընթացքում: Մուս­սոն բառն արաբերեն նշանա­կում է հենց տարվա սեզոն:

Տարվա տաք սեզոնին մուսսոններր փչում են ծովից դեպի ցամաք՝ բե­րելով առատ տեղումներ, իսկ ցուրտ սեզոնին՝ ցամաքից դեպի ծով է:

Պասսատներ: Պասսատներն արևադարձային լայնություններից դե­պի հասարակած փչող քամիներն են, որոնք իրենց ուղղությունը երբեք չեն փոխում: Պատճառն այն է, որ արևադարձային լայնություննե­րում մթնոլորտային ճնշումն ամբողջ տարվա րնթացքում միշտ բարձր է, իսկ հասարակածային լայնություններում՝ միշտ ցածր:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ է քամին: Ինչպե՞ս է առաջանում:
   • Առաջանում են հիմնականում ծովերի, լճերի և լայնահուն գետերի ափերին։
2. Քամու ի՞նչ տեսակներ գիտեք: Որո՞նք են բնորոշ Հայաստանի տարածքին:
   • Քամու տեսակներ գիտեք: Որո՞նք են բնորոշ Հայաստանի տարածքին:
3. Ինչո՞վ են բրիզները տարբերվում մուսսոններից:
   • Քամու տեսակներն են բրիզներ, լեռնահովտային քամիներ, մուսսոններ, պասսատներ: 
4. Ինչո՞ւ պասսատները չեն փոխում իրենց ուղղությունը:

Պարագիծ և մակերես․ փաթեթ 2

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ

Օրվա գործունեություն․

1. Գտի՛ր քառակուսու մակերեսը և պարագիծը՝ իմանալով, որ նրա կողմի երկարությունը 5 դմ է

2. Քառակուսու պարագիծը 28 դմ է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։

3. Քառակուսու մակերեսը 49 քառակաուսի մետր է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։

4. Հաշվի՛ր 25 սմ և 11 սմ  կողմերով ուղղանկյան պարագիծն ու մակերեսը:

5. Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 14 սմ է։

6. Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 32 դմ է։

7. Ուղղանկյան լայնությունը 8 սմ է, իսկ երկարությունը 2 սմ-ով մեծ է լայնությունից։ Գտնել ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։

8. Հաշվի՛ր 3 դմ, 4 դմ  և 5 դմ կողմերով եռանկյան պարագիծը։

9. Հաշվի՛ր 15 սմ, 14 սմ, 16 սմ և 17 սմ կողմերով քառանկյան պարագիծը։

10. Կատարի՛ր գումարումը և ստուգի՛ր հանումով 

76351+25349=

Ստուգում՝

+

–

11. Կատարի՛ր հանում և ստուգի՛ր գումարումով 

75351-35749=

Ստուգում՝

–

+

12. Կատարի՛ր բազմապատկում և ստուգի՛ր բաժանումով:

32112

Ստուգում՝

x

–

–

–

Գործնական աշխատանք․

Սիրելի  սովորողներ,  կատարեք չափումներ ու  հաշվեք ձեր  հյուրասենյակի  հատակի  մակերեսն ու պարագիծը։ (Սա կարող եք կատարել մինչև շաբաթվա վերջ)

Դրա համար կատարեք հետևյալ քայլերը՝

• Նախ նշեք, թե հյուրասենյակի հատակը ինչպիսի երկրաչափական պատկեր է։

• Մետրի(չափերիզի) միջոցով չափեք հյուրասենյակի հատակի լայնությունն ու երկարությունը։
• Հաշվեք ձեր  հյուրասենյակի  հատակի  մակերեսն ու պարագիծը։

• Կատարեք ֆոտոշարք, որտեղ երևան, թե ինչպես եք կատարում չափումները։
• Արդյունքը ֆոտոշարքի հետ միասին տեղադրեք բլոգում։

130.Գրի´ր բառամիջում о ունեցող յոթ բառ: Այդ բառերով կազմի´ր նախադասություններ: 

131. Տրված բառերը գործածելով՝ պատմություն հորինի՛ր: 
Ուրբաթ, երբեմն, դարբին, մարգարիտ, պարգև, կենդանի, խնդիր:

Ամեն ուրբաթ ես գիրք եմ կարդում,Ես երբեմն չեմ գնաց էլ Ամերիկա,Ես դարբինով երբեք չեմ օգտագործել,Ե

132. Կետերը փոխարինի´ր բ,պ կամ փ տառերով(հարկ եղած դեպքում դիմի´ր ուղղագրականբառարանին):

Նուր., սր.ել, դար.ին, խա.ել, թ.րտալ, եր.ներանգ, եր.եք,համ.ուրել, փր.րել, հինգշա.թի, ճամ.որդ, դար.աս,ճանա.արհ, աղ.անոց, ի.րև, եղ.այր:

133. Կետերը փոխարինի´ր գ, կ կամ ք տառերով(հարկ եղած դեպքում դի´միր ուղղագրականբառարանին):

Թար.մանել, հա.ուստ, կար., պար.ևատրել, եր.իչ, o.ուտ, անեծ., սայթա.ել, զոր., վար.աբեկել, գր.ել, ձա.ուկ:

134. Կետերը փոխարինի´ր դ,տ կամ թ տառերով: 
Ար.են, հաղոր.ել, արևմու.ք, զվար., սաղար.ախիտ, բր.ոտ. ժողովուր., հեր., օրիոր., ըն.ունակ, ար.աքին, չորրոր., մար.կային. փար.ամ:

135. Կետերը փոխարինի´ր ջ, ճ կամ չ տառերով: 
Վեր., ող., նկարի., չղ.իկ, վայրէ.ք, հա.ոց, խո.ընդոտ, թռ.ուն, թր.ել, թռ.ել, մի.և, մին.և, ամբող., առա.ին, աղ.ամուղ.:

136.Կետերը փոխարինի՛ր ձ, ծ կամ ց տառերով: 
Փոր., հար.ում, բար.ունք, ուր., լացակումա., ընթեր.ել, քաղ.րություն, լռակյա., հանդիպակա., լվա.ք, գնա.ք, նստվա.ք, նրբան.ք:

137. Տրված բառերը գործածելով՝ պատմությունհորինի՛ր: 
Զմրուխտ, թխկի, նախշուն, կխտար, նախկին, բախտ, ողկույզ, ճեղք, կողպեք:

138. Տրված բառերը գործածելով՝ պատմությունհորինի՛ր: 
Գաղտնիք, սանդուղք, ճեղքել, խախտել, վախկոտ, տախտակ, եղբայր:

139. Կետերը վախարինի´ր ղ կամ խ տառերով: 
Խրո.տ, թու.թ, խե.դել, ծա.սել, կմա.ք, ա.բյուր, պ.տոր,դժո.ք, դրա.տ, զմրու.տյա, ե.բայր, անվա.ճան, ո.կույզ,մ.կտալ, տա.տակ, թա.տ, ա.տոտել:

140. Տրված բառերը գործածելով՝ պատմությունհորինի՛ր: 
Հարավ, ավտոմեքենա, օվկիանոս, նավահանգիստ, նավթ. օ՜ֆ, ո՜ւ ֆ, ասֆ ալտ:

141. Տրված բառերից ամեն մեկով մի քանի նորբառեր կազմի´ր: 
Հարավ, ավտո, ասֆ ալտ:

142. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը: 
Թոռնիկն արագ թռավ տատի …: (գիրկ, գիրք) 
Միաժամանակ երեք … Է կարդում: (գիրկ, գիրք) 
… անձրևը կտրվելու միտք չուներ: (հորդ, հորթ) 
… տրտինգ տալով վագեց մոր մոտ: (հորդ, հորթ)

143. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը: 
…երի մեջ անծանոթ մի աղջիկ տեսա: (որդ, որթ) 
…երի պատճառով ձկնորսության չգնացի: (որդ. որթ) 
Շատ … ավարտ ունեցավ մեր ձեռնարկը: (հաջող, հաչող) 
… շանը կծան չի լինում: (հաջող, հաչող)
Երեխայի … ատամներն արդեն դուրս էին եկել: (կտրիչ, կտրիճ) 
Իմ բոլոր … ընկերները հավաքվել են այսօր: (կտրիչ, կտրիճ)

144. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը: 
Նստելու համար մի … տեղ եմ փնտրում: (հարդ, հարթ)
Քամին ամբողջ …ը բարձրացրել ու պտտում էր օդում: (հարդ, հարթ)
Տարբեր …եր քայքայել էին մարմինը: (աղտ, ախտ)
Փոշիով ու … էր ծածկված փողոցը: (աղտ, ախտ)
Մի … քարավանից առանձնացել էր: (ուղտ, ուխտ)
Քո արած … թանկ է բոլորիս համար: (ուղտ, ուխտ)

Պարագիծ և մակերես․ փաթեթ 1

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ

Օրվա գործունեություն․

1. Գտի՛ր քառակուսու մակերեսը և պարագիծը՝ իմանալով, որ նրա կողմի երկարությունը 9 սմ է։
   • S=9×9 S=81սմ² P=(9+9)x2 P=36սմ Պատ՝․ S=81սմ², P=36սմ։
2. Քառակուսու պարագիծը 24 սմ է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։
   • (x+x)∙2=24 2x∙=24 2x=24:2 2x=12։2 x=12։2 x=6 Պատ՝․ x=6սմ․
3. Քառակուսու մակերեսը 25 քառակաուսի մետր է։ Գտի՛ր քառակուսու կողմը։
   • 25=(x∙x) x²=25 x=25մ Պատ՝․ x=25մ․
4. Հաշվի՛ր 16 սմ և 12 սմ  կողմերով ուղղանկյան պարագիծն ու մակերեսը:
   • P=(16+12)x2 P=56սմ S=16×12 S=192սմ² Պատ՝․ P=56սմ, S=192սմ²։
5. Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 36 սմ է։
   • P=36×2 P=72սմ Պատ՝․ P=72սմ
6. Հաշվիր ուղղանկյան պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա լայնության և երկարության գումարը 12 դմ է։
   • P=12×2 P=24դմ Պատ՝․ P=24դմ։
7. Ուղղանկյան լայնությունը 10 դմ է, իսկ երկարությունը 2 դմ-ով մեծ է լայնությունից։ Գտնել ուղղանկյան պարագիծը և մակերեսը։
   • 10դմ+2դմ=12դմ P= (10+12)x2 P=44դմ Պատ՝․ P=44դմ։
8. Հաշվի՛ր 13 սմ, 14 սմ  և 15 սմ կողմերով եռանկյան պարագիծը։
   • P=13+14+15 P=42սմ Պատ՝․ P=42սմ։
9. Հաշվի՛ր 25 դմ, 24 դմ, 26 դմ և 27 դմ կողմերով քառանկյան պարագիծը։
   • P= 25+24+26+27 P= 102դմ Պատ՝․ P=102 դմ